• Παναγιώτα Σαντίκου

Η…Ρούντολφ το ελαφάκι!

Ενημερώθηκε: Απρ 9


της Παναγιώτας Σαντίκου



Σύμφωνα με την παράδοση, από την αρχή του χρόνου ο Άγιος Βασίλης ταξίδευε με το έλκηθρό του σε όλο τον κόσμο, δίνοντας δώρα σε κάθε καλό παιδί την παραμονή των Χριστουγέννων ή της Πρωτοχρονιάς. Συνοδοιπόροι του και οδηγοί σε κάθε ουράνιο ταξίδι ήταν οι οκτώ πιστοί του τάρανδοι. Ένας από αυτούς, ο Ρούντολφ ο βοηθός του με τη φανταχτερή κόκκινη μυτούλα.



Ο τάρανδος είναι γνωστός στην Βόρεια Αμερική και ως καριμπού. Η επιστημονική ονομασία του ταράνδου είναι, το Rangifer tarandus της οικογένειας Cervidae (ελαφίδες), που ανήκει και το ελάφι.


Πού μπορείς να συναντήσεις έναν τάρανδο;


Ο τάρανδος ζει στην Αλάσκα, τον Καναδά, τη Γροιλανδία, τη Βόρεια Ευρώπη και τη Βόρεια Ασία, σε τούνδρες, βουνά και ορεινά δασικά περιβάλλοντα. Αξίζει να αναφερθεί ότι, υπάρχουν 14 υποείδη ταράνδων και τους διαχωρίζουμε σε δύο κατηγορίες, οι τάρανδοι που ζουν στην τούνδρα και αυτοί που ζουν στα δάση. Γενικά όπως καταλαβαίνουμε έχει μία προτίμηση στα ψυχρά περιβάλλοντα.


Το σήμα κατατεθέν τους…


Οι τάρανδοι έχουν μακριά πόδια και μεγάλες οπλές… πάνω τους ξεχωρίζουν, όμως τα κέρατα! Τα αρσενικά άτομα έχουν εντυπωσιακά κέρατα για να μάχονται για τη διεκδίκηση του θηλυκού συντρόφου τους. Ωστόσο, οι θηλυκοί τάρανδοι ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα συγγενικά ελάφια καθώς είναι τα μόνα θηλυκά που αναπτύσσουν κέρατα. Στα αρσενικά είναι σαφώς πολύ μεγαλύτερα. Είναι διακλαδούμενα, ημικυκλικά και πολύ επιβλητικά. Οι αρσενικοί τάρανδοι χάνουν τα κέρατά τους πριν τα μέσα του Δεκέμβρη, μετά το πέρας της εποχής του ζευγαρώματος. Αντίθετα, οι θηλυκοί διατηρούν τα κέρατά τους ως την άνοιξη, οπότε τα χάνουν κι αυτά, έχοντας πλέον γεννήσει και φροντίσει για την παροχή τροφής στα μικρά τους.


Fun Fact

Σύμφωνα με τους καθηγητές του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου Gerald Lincoln και David Baird, ο Ρούντολφ – όπως τουλάχιστον απεικονίζεται στο παραμύθι – είναι στην πραγματικότητα κορίτσι, αφού τα αρσενικά ελάφια δεν έχουν κέρατα την περίοδο των Χριστουγέννων, οπότε ο Ρούντολφ που απεικονίζεται μέσα στα Χριστούγεννα με κέρατα, δεν θα μπορούσε να είναι αγόρι. Μια άλλη εκδοχή είναι πως ο Ρούντολφ ήταν ευνούχος: Όταν στειρώνεται ένας αρσενικός τάρανδος, παύει να χάνει τα κέρατά του το χειμώνα και υιοθετεί χαρακτηριστικά των θηλυκών ελαφιών.


Όταν δεν βρίσκονται μπροστά από το έλκηθρο με τα δώρα πώς τρέφονται;


Σίγουρα όχι με μελομακάρονα και κουραμπιέδες καθώς ακολουθούν μια πιο ιδιαίτερη διατροφή. Οι τάρανδοι είναι μηρυκαστικά ζώα και έχουν στομάχι με τέσσερα μέρη. Τρώνε κυρίως λειχήνες τον χειμώνα, και αποτελούν το μοναδικό μεγάλο θηλαστικό που μπορεί να τραφεί με αυτές. Αυτό συμβαίνει μέσω της «βοήθειας» των ειδικών βακτηρίων και πρωτοζώων που κατοικούν στο έντερο τους! Επίσης τρώνε φύλλα από ιτιές και σημύδες. Το πιο περίεργο από όλα είναι ότι τρώνε τα παλιά τους κέρατα, μάλλον γιατί περιέχουν ασβέστιο. Έχουν τη δυνατότητα, όταν βρίσκονται κάτω από συνθήκες στρες, να φάνε τρωκτικά, ψάρια και μανιτάρια.


Σύμφωνα με το χριστουγεννιάτικο παραμύθι, οι τάρανδοι πετάνε ψηλά στον ουρανό…


Δυστυχώς, εμείς γνωρίζουμε ότι δεν μπορούν να πετάξουν… τρέχουν όμως πολύ! Η υψηλότερη ταχύτητα που έχει σημειωθεί είναι τα 80 χλμ/ώρα.


Fun Fact

Υπάρχουν πέτρες - ονομαζόμενες reindeer stones - με πάνω σκαλισμένους ταράνδους στη Σκανδιναβία, τη Σιβηρία και τη Μογγολία κυρίως, που χρονολογούνται από την Εποχή του Χαλκού.

Σύμφωνα με τον ανθρωπολόγο Piers Vitebsky στο βιβλίο του «The Reindeer People», τάρανδος και πέταγμα ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα στους παλαιότερους πολιτισμούς του ευρωπαϊκού Βορρά.

Εδώ παρατηρούμε μια προϊστορική αναπαράσταση με καλπαζόμενους ταράνδους πάνω σε πέτρα στη Μογγολία. Συνολικά έχουν ανακαλυφθεί 700 τέτοιες πέτρες παγκοσμίως και έχουν ύψος 1-4 μέτρα!


Η σχέση τους με τον άνθρωπο…


Καθώς αυτή την περίοδο του χρόνου οι τάρανδοι έχουν την τιμητική τους, καλό θα ήταν να γνωρίζουμε τι σχέση έχει ο άνθρωπος μαζί τους. Το κυνήγι ταράνδων από ανθρώπους έχει μια πολύ μακρά ιστορία. Οι γνωστοί σε όλους μας Αριστοτέλης και Θεόφραστος, έχουν αναφέρει στα γραπτά τους, «ένα ελάφι σε μέγεθος βοδιού» και το ονόμασαν τάρανδο (tarandos). Έλεγαν πως, μπορούσε να αλλάξει το χρώμα της γούνας του για καμουφλάζ. Το τελευταίο είναι πιθανώς μια παρανόηση της εποχικής αλλαγής στο χρώμα της γούνας ταράνδου.


Ακόμη, κατά την διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, ο σοβιετικός στρατός χρησιμοποιούσε τους ταράνδους ως μεταφορείς φαγητού και εξοπλισμού.


Σήμερα, το κρέας των ταράνδων είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στις Σκανδιναβικές χώρες, καθώς είναι κρέας άπαχο και μαλακό. Πωλείται σε μορφή κεφτέδων και λουκάνικων και τα όργανα των ταράνδων έχουν την τιμητική τους σε παραδοσιακά πιάτα.


Fun Fact

Τα κέρατα των ταράνδων, στην Ασία θεωρούνται αφροδισιακά! Εκτός αυτού, έχει υψηλές πωλήσεις στην αγορά ως συμπλήρωμα διατροφής.


Γιατί ο Ρούντολφ έχει κόκκινη μύτη;


Σε ένα άρθρο του British Medical Journal (BMJ) περιγράφηκε για πρώτη φορά παγκοσμίως, το αίτιο που προκαλεί την έντονη ερυθρότητα της μύτης του κυριότερου ταράνδου του έλκηθρου του Άγιου Βασίλη. Ο κοκκινομύτης Ρούντολφ, και γενικά οι τάρανδοι έχουν μεγάλη πυκνότητα αιμοφόρων αγγείων στις μύτες τους. Σύμφωνα με την έρευνα των Ολλανδών και Αμερικανών ερευνητών, τα τριχοειδή αγγεία της μύτης του, που μεταφέρουν κατακόκκινο και πλούσιο σε οξυγόνο αίμα, είναι κατά 25% περισσότερα από του ανθρώπου. Όταν μάλιστα οι ερευνητές υπέβαλαν τους ταράνδους σε δοκιμασία κόπωσης, τότε η μικροκυκλοφορία αυξήθηκε εντυπωσιακά και τα αγγεία γέμισαν κυριολεκτικά από ερυθρά αιμοσφαίρια.


Τα πορίσματα αυτά έδωσαν σαφείς ενδείξεις ότι η κόκκινη μύτη του Ρούντολφ οφείλεται στο κρύο που αντιμετωπίζει πετώντας τις νυχτερινές ώρες αλλά και στην κόπωση που υφίστανται καθώς σέρνει το έλκηθρο του Santa Claus… ή και όχι. Άλλα, το παιδί μέσα μας, πάντα θα ελπίζει ότι το παραμύθι είναι αληθινό.


Μοναδική η όραση τους..


Τα μάτια των αρκτικών ταράνδων αλλάζουν χρώμα, μέσα στον χρόνο, από χρυσό σε μπλε. Το χρυσό χρώμα παρατηρείται το καλοκαίρι λόγω ενός στρώματος πίσω από τον αμφιβληστροειδή του ματιού του ταράνδου που μοιάζει με καθρέφτη (tapetum lucidum). Αυτό, αντανακλά το φως σαν τα μάτια της γάτας. Το χειμώνα αλλάζει χρώμα σε μπλε αφού το φως του χειμώνα είναι ηπιότερο. Αυτό αποτελεί μία προσαρμογή στις έντονες αλλαγές του φωτός. Είναι επίσης χρήσιμο εργαλείο για να εντοπίζουν τους εχθρούς τους, όπως οι λύκοι!


Εδώ απεικονίζεται η αλλαγή του χρώματος των ματιών των ταράνδων από χρυσό (αριστερά) σε μπλε (δεξιά)



Μία έρευνα από το University College London αποκάλυψε πως ο τάρανδος βλέπει σε μήκη κύματος μέχρι και 320 nm, εκεί που η ανθρώπινη όραση σταματά στα 400 nm. Μπορούν δηλαδή να διακρίνουν πράγματα μέσα στο εκτυφλωτικό λευκό των πάγων της Αρκτικής με ισχυρή αντίθεση.


Μία μεγάλη απειλή στη δυνατή τους όραση είναι η ασθένεια κερατίτιδα (μόλυνση των ματιών) καθώς και τα κοράκια, που εμμέσως σκοτώνουν τα μικρά των ταράνδων τυφλώνοντάς τα (τρώγοντας τα μάτια τους).


Κλείνοντας... Πώς έμοιαζε ο “original” τάρανδος του Άγιου Βασίλη;


Τα πρώτα ποιήματα που ανέφεραν τον τάρανδο του Άγιου Βασίλη τον περιέγραφαν μικροσκοπικό. Και το μόνο τέτοιο υποείδος είναι ο Rangifer tarandus platyrhynchus που βρίσκεται στο Αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ (νήσοι Σπιτσβέργης) ανάμεσα στη Νορβηγία και τον Βόρειο Πόλο. Στις χριστουγεννιάτικες αναπαραστάσεις επικράτησε ωστόσο ο παραδοσιακός ευρασιατικός τάρανδος…


Εδώ παρατηρούμε έναν Rangifer tarandus platyrhynchus, να περπατάει με φόντο το χρυσό φως του ήλιου, στην Νορβηγία.



Όπως και αν έχει, τα άτακτα ξωτικά και οι τάρανδοι του Άγιου Βασίλη θα είναι σύντομα εδώ.


Καλά Χριστούγεννα σε όλους!



Τι να θυμάσαι:

  • Οι τάρανδοι ζουν στην τούνδρα και στα δάση, στο Βόρειο Ημισφαίριο.

  • Και τα δύο φύλα κατέχουν κέρατα, με τα αρσενικά να χάνουν τα δικά τους το χειμώνα πράγμα που σημαίνει ότι οι τάρανδοι του Άγιου Βασίλη ήταν όλοι θηλυκοί!

  • Η στενή τους σχέση με τον άνθρωπο πάει πολλά χρόνια πίσω και συνεχίζει μέχρι και σήμερα.

  • Έχουν έντονα κόκκινες μυτούλες λόγω των πυκνών τους αιμοφόρων αγγείων.

  • Είναι ένα ζώο επιβλητικό με ειδικά ανεπτυγμένη όραση.


Για περισσότερες πληροφορίες, τσέκαρε εδώ:

  1. Lincoln, G.A. (1992), Biology of antlers. Journal of Zoology, 226: 517-528. https://doi.org/10.1111/j.1469-7998.1992.tb07495.x

  2. InceCan, van KuijenAnne-Marije, MilsteinDan M J, YürükKoray, FolkowLars P, FokkensWytske J et al. Why Rudolph’s nose is red: observational studyBMJ 2012; 345 :e8311

  3. McCloskey, Erin (2011), "Caribou", Wolves in Canada, Lone Pines, pp. 72–82, ISBN 978-1-55105-872-6

  4. REINDEER, Nordic Recipe Archive, accessed 11/12/2020, http://www.saunalahti.fi/~marian1/gourmet/reindeer.htm?fbclid=IwAR2yLdh0SJ1X5Qxos8bk-CR_wc83TpJAH4Jl6h_gvcGRLF9wJCOYBSSEYCA

  5. Hogg, Chris & Neveu, Magella & Stokkan, Karl-Arne & Folkow, Lars & Cottrill, Phillippa & Douglas, Ron & Hunt, David & Jeffery, Glen. (2011). Arctic reindeer extend their visual range into the ultraviolet. The Journal of experimental biology. 214. 2014-9. 10.1242/jeb.053553.

  6. Fitzhugh, William W. 2009. [Report] American-Mongolian Deer Stone Project: Field Report 2008. Washington D.C.: Arctic Studies Center. https://repository.si.edu/handle/10088/92766.

εικόνες από pinterest.com


Λίγα λόγια για την Παναγιώτα Σαντίκου...

"Γεια σας! Ονομάζομαι Παναγιώτα Σαντίκου και είμαι προπτυχιακή φοιτήτρια στο τμήμα Βιολογίας του ΕΚΠΑ. Η αγάπη μου για τη Βιολογία ξεκίνησε από το Λύκειο, καθώς με ενθουσίαζε η αναζήτηση και η ερμηνεία των βιολογικών φαινομένων. Η αγάπη μου για την επιστήμη ολοένα και μεγάλωνε κι έτσι, συνέχισα την πορεία μου ως βιολόγος. Η κλίση μου είναι κυρίως προς τη Ζωολογία, την Οικολογία, την Ανθρωπολογία και φυσικά την Εξέλιξη. Εξάλλου όπως έχει πει και ο T.Dobzhansky «Τίποτε στη Βιολογία δεν έχει νόημα, παρά υπό το φως της Εξέλιξης». Μέσα από τα ΒιοΛόγια θέλω να πλησιάσω την επιστήμη, να μάθω καινούργια πράγματα από συναδέλφους μου και να ασχοληθώ με τη συγγραφή. Μου αρέσει να χορεύω Λάτιν και commercial, απολαμβάνω τις τέχνες και την παρέα της οικογένειας και των φίλων μου."


459 προβολές