• Κατερίνα Τσιόκα

Ένα μικροσκόπιο στην παραλία.

Ενημερώθηκε: 3 Νοε 2020

Ένα συνηθισμένο καλοκαιρινό φαινόμενο, είναι η απόδραση στην κοντινή παραλία για ένα χαλαρωτικό μπάνιο με συνοδεία καφέ (βλέπε Το ταξίδι του πλαστικού) και ηλιοθεραπεία, πάντα με τη χρήση αντηλιακού, για τη σύνθεση της απαραίτητης βιταμίνης D. Εκτός από την αμμουδερή παραλία, τον ήχο των κυμάτων, και το χαλαρωτικό μπλε χρώμα, αναρωτήθηκες ποτέ τι μπορεί να κρύβει η θάλασσα;


Με τη γεύση και την όσφρηση αντιλαμβανόμαστε το άφθονο ιώδιο και την αλμύρα που δημιουργούν τη χαρακτηριστική θαλασσινή αύρα. Ανάλογα με την παραλία και την εποχή, μπορούμε να δούμε μικρά και μεγάλα ψάρια, μέδουσες, καβούρια, αστερίες και αχινούς. Τα φύκια είναι συχνό θέαμα σε όλες σχεδόν τις παραλίες και σε κάποιες μπορούμε να βρούμε όστρακα. Εκτός από τους οργανισμούς που μπορούμε να δούμε με τα μάτια μας, η παραλία και η θάλασσα αποτελούν σπίτι για πολλούς μικρούς μας φίλους...


Η θάλασσα κάτω από ένα μικροσκόπιο


Βάζοντας μια σταγόνα νερού κάτω από το μικροσκόπιο, θα δούμε μια πληθώρα μικροοργανισμών. Θα παρατηρήσουμε μικροσκοπικούς αστακούς, καβούρια και γαρίδες καθώς, και μονοκύτταρους οργανισμούς, που όλοι μαζί ονομάζονται ζωοπλαγκτόν (Εικόνα). Εκτός από τα μικροσκοπικά ζώα, θα παρατηρήσουμε και μικροσκοπικούς οργανισμούς που μοιάζουν με φυτά, και ονομάζονται φυτοπλαγκτόν. Το πλαγκτόν, αποτελεί τροφή για πολλούς υδάτινους οργανισμούς όπως τα ψάρια, τα μαλάκια και ορισμένα είδη καρχαριών και φαλαινών.


Μια σταγόνα θαλασσινό νερό κάτω από το μικροσκόπιο.

Εκτός από το πλαγκτόν, στο θαλασσινό νερό θα δούμε μια πληθώρα μικροοργανισμών, όπως τα βακτήρια και οι μύκητες. Αυτοί οι μικροοργανισμοί έχουν προσαρμοστεί και διαβιούν σε πλήθος συνθηκών, όπως διαφορετική θερμοκρασία, αλατότητα και βάθος. Όμως, οι μικροοργανισμοί αυτοί, απουσία νερού είτε πεθαίνουν είτε καθίστανται ανενεργοί.


Η αμμουδιά κάτω από ένα μικροσκόπιο


Αλλά ας βγούμε από το νερό και ας κάτσουμε λίγο στην παραλία. Εκτός από το νερό της θάλασσας, οι μικροοργανισμοί αγαπούν ιδιαίτερα τη ζεστασιά της αμμουδιάς. Πολλοί από τους μικροοργανισμούς που βρίσκονται στην άμμο είναι αυτόχθονες και έχουν προσαρμοστεί κατάλληλα στο περιβάλλον αυτό. Υπάρχουν και αλλόχθονα είδη που εισάγονται από το νερό (μέσω των κυμάτων) ή/και από τον άνθρωπο και τα ζώα (αστικά λύματα, απόθεση κοπράνων).


Τα βακτήρια που διαβιούν στην άμμο επιβιώνουν για περισσότερο καιρό από ότι αυτά που βρίσκονται στο θαλασσινό νερό. Αυτό συμβαίνει επειδή ενσωματώνονται σε βιολογικά φιλμ ή βιοϋμένια, δηλαδή πολύπλοκες δομές που δημιουργούν τα ίδια τα βακτήρια ώστε να προστατευτούν. Φανταστείτε ότι τα βακτήρια ενώνονται «σαν μια γροθιά» δημιουργώντας μια συντονισμένη λειτουργική κοινότητα που εξασφαλίζει προστασία και επιβίωση. Στην περίπτωση των βακτηρίων της αμμουδιάς, λοιπόν, η άμμος παρέχει επαρκή κάλυψη στα βακτήρια, κάτι που δεν συμβαίνει με τους μικροοργανισμούς που βρίσκονται στο θαλασσινό νερό.


Και τώρα ας δούμε εμάς στην παραλία. Η άμμος, οι ζεστές υγρές πετσέτες στη θάλασσα αναπτύσσουν ευκολότερα μικροοργανισμούς, όπως μύκητες και κόκκους (βακτήρια). Στην πλειονότητά τους οι μύκητες και τα βακτήρια που ζουν στην παραλία είναι ακίνδυνοι για τον άνθρωπο. Εξαίρεση αποτελεί ένας μύκητας, γνωστός ως Candida albicans. Η Candida albicans μπορεί να μεταναστεύσει από το περιβάλλον στο ανθρώπινο σώμα και να προκαλέσει μυκητίαση. Στην περίπτωση που μεταναστεύσει στον γυναικείο κόλπο, η φλεγμονή λέγεται κολπίτιδα. Αν συμβεί αυτό, τότε το γυναικείο σώμα αντιδρά με αυξημένα κολπικά υγρά, κνησμό και ερεθισμό στην περιοχή του κόλπου. Τόσο μια μυκητίαση όσο και μια κολπίτιδα, αντιμετωπίζονται με κατάλληλη αγωγή από τον/τη γιατρό, δερματολόγο ή γυναικολόγο. Η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία, και στην περίπτωση των μυκητιάσεων και της κολπίτιδας αυτό περιλαμβάνει να αποφεύγουμε να καθόμαστε απευθείας στην άμμο, σε βρεγμένες πετσέτες, ή να μένουμε με το βρεγμένο μαγιό.


Γενικά, οι μικροοργανισμοί, όπως έχουμε αναφέρει και στο παρελθόν (Οι μικροί «ένοικοι» της φύσης.), βρίσκονται παντού, γύρω μας και πάνω μας, χωρίς τις περισσότερες φορές να προκαλούν προβλήματα. Η παραλία μπορεί να μας προσφέρει στιγμές χαλάρωσης και ηρεμίας, ενώ η τήρηση κάποιων βασικών κανόνων υγιεινής μπορεί να μας διασφαλίσει την ειρηνική συμβίωση με τους μικροοργανισμούς.


Fun Fact

Ένας μόνο κόκκος άμμου φιλοξενεί έως και 100.000 μικροοργανισμούς χιλιάδων διαφορετικών ειδών!

Ήξερες ότι…

  • Μικροοργανισμοί ευδοκιμούν και σε ακραία υδατικά περιβάλλοντα: θερμοκρασίας μέχρι και 120 oC, πολύ υψηλής αλατότητας, παρουσία τοξικών ουσιών όπως χαλκό, μόλυβδο, πετρέλαιο, βενζόλιο και πληθώρας άλλων ανθρωπογενούς προέλευσης τοξικών ουσιών.

  • Τα βιοφίλμ συχνά χαρακτηρίζονται από ικανότητα προσκόλλησης σε επιφάνειες και μπορούν να σχηματιστούν οπουδήποτε: βράχους, επιφάνεια λιμναζόντων υδάτων, εσωτερικό σωλήνων διέλευσης νερού, ακόμη και στα δόντια και στο έντερο!

  • Οι υγρές πετσέτες και μαγιό στην παραλία δημιουργούν ζεστό και υγρό περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη μυκήτων που προκαλούν μυκητιάσεις και κολπίτιδες. Αυτές μπορούν εύκολα να προληφθούν με αλλαγή του βρεγμένου μαγιό. Οι βακτηριακές κολπίτιδες συνήθως δεν προέρχονται από την επίσκεψή μας στη θάλασσα.

Για περισσότερες πληροφορίες:

  1. Madigan Michael, Martinko John, Parker Jack (Μεταφρασμένο) (2007). Βιολογία των μικροοργανισμών (Τόμος ΙI). Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

  2. Castro Peter, Huber Michael E. (Μεταφρασμένο) (1992). Θαλάσσια Βιολογία. University Studio Press

  3. Max-Planck-Gesellschaft. "A single sand grain harbors up to 100,000 microorganisms from thousands of species." ScienceDaily. ScienceDaily, 13 December 2017. <www.sciencedaily.com/releases/2017/12/171213115853.htm>.